Uit de kunst

Van Giotto tot Van Eyck; het wemelt van de weelderige stoffen op de schilderijen van laat Middeleeuwse meesters. Je zou verwachten dat iedereen in die tijd tot in de finesses gekleed rondflaneerde, een grote pantoffelparade. Maar met de alledaagse werkelijkheid heeft de fraaie kleding op schilderijen maar weinig te maken. Sterker nog, de meeste schilders die zulke stoffen   afbeeldden, zullen ze nooit daadwerkelijk in handen hebben gehad: veel te duur! Zelden vertonen de patronen van geschilderde brokaten, bijvoorbeeld, overeenkomst met echte stoffen. De patronen die de kunstenaars schilderden blijken vaak ontleend aan andere, goedkopere stoffen, of zelfs compleet aan hun fantasie ontsproten. Toch stuit je af en toe, en bij toeval, op frappante overeenkomsten. Sara van Dijk liet me dit stof-fragment uit het Rijksmuseum zien, een lampas (complex weefsel, vaak van Oosterse herkomst) met een bloemmotief en springende hazen. Na zeven eeuwen flink verschoten, moet de zijde ooit...

Wie denkt dat de hedendaagse fashion victims zich tot in het belachelijke uitsloven om er volgens de laatste mode bij te lopen, heeft er geen weet van wat daar in het verleden voor nodig was.... Ten einde rond te kunnen paraderen in goudbrokaat, een stof die gewone burgers niet mochten dragen, moesten twee zestiende-eeuwse Venetiaanse jongelingen zich zelfs bij de hertog van de rivaliserende stadstaat, Milaan, vervoegen. Die loste het probleem voortvarend op: hij verhief de heren in de adelstand. Uitgedost in - letterlijk - schitterende kledij konden ze terug naar huis. Het is maar één van de vele anekdotes uit het proefschrift Gold Brocade in Renaissance Painting. An Iconography of Riches dat kunsthistoricus Rembrandt Duits vandaag aan de Universiteit van Utrecht verdedigt. Voor zijn publicatie onderzocht hij de relatie tussen textielnijverheid en schilderkunst. Kijkend naar schilderijen uit de Renaissance, van grofweg de veertiende tot midden zestiende eeuw, be...